Gingivitis (ontstoken tandvlees)

Heb je bloedend, rood of gezwollen tandvlees? En ook nog eens een vieze geur uit de mond? Grote kans dat je last hebt van ontstoken tandvlees. Een tandvleesontsteking kan pijnlijk en vervelend zijn, en bovendien leiden tot grotere problemen. 

Ontstoken tandvlees, ook wel gingivitis genoemd, is een veelvoorkomende aandoening die het tandvlees rondom de tanden en kiezen aantast. Het wordt veroorzaakt door bacteriën in tandplak, een kleverige laag die zich opbouwt op de tanden. Hoewel het in eerste instantie misschien mild lijkt, kan onbehandelde gingivitis leiden tot ernstigere tandvleesproblemen en zelfs tot verlies van tanden.

Oorzaken van tandvleesontstekingen

Slechte mondhygiëne

De belangrijkste oorzaak van tandvleesproblemen is tandplaque. Dit is een nauwelijks zichtbaar laagje van speekseleiwitten en bacteriën op de tanden en kiezen. Door regelmatig poetsen en reinigen tussen de tanden met een rager of stoker, kun je tandplaque grotendeels verwijderen. Als tandplaque niet wordt verwijderd, kan het tandvlees ontstoken raken en verharden tot tandsteen, wat nog meer irritatie veroorzaakt.

Tandsteen kun je niet wegpoetsen en zal door de tandarts of mondhygiënist moeten worden verwijderd met speciale instrumenten. Pas dan kan het tandvlees weer herstellen. Dagelijkse reiniging is dus cruciaal om ontstoken tandvlees te voorkomen en te verminderen.

Roken

Dat roken slecht voor je is weten we, maar het is ook slecht voor je tandvlees. Het verhoogt het risico op het ontwikkelen van ontstekingen in het tandvlees. De nicotine in tabak vermindert de bloedtoevoer naar het tandvlees, waardoor essentiële voedingsstoffen zoals vitamine C minder goed kunnen doordringen om tandvleesproblemen te bestrijden.

Daarnaast verstoren schadelijke stoffen in tabaksrook de werking van afweercellen die bacteriën in tandplak moeten bestrijden, wat het risico op parodontitis verhoogt bij rokers in vergelijking met niet-rokers.

Bovendien leidt tabaksrook tot een verminderde speekselproductie, wat resulteert in een afname van afweerstoffen in de mondholte. Speeksel speelt immers een belangrijke rol bij het reinigen en beschermen van de mond. Dit benadrukt nogmaals het belang van stoppen met roken voor een gezond gebit.

Hormonale veranderingen

Tijdens verschillende levensfasen, zoals tijdens de puberteit, zwangerschap, menstruatiecyclus en menopauze, kunnen schommelingen in hormoonspiegels het tandvlees gevoeliger maken voor ontsteking. Vrouwen hebben bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap een verhoogd risico op het ontwikkelen van gingivitis, vanwege de verhoogde bloedtoevoer naar het tandvlees en de veranderingen in hormoonspiegels.

Het is belangrijk om tijdens deze perioden extra aandacht te besteden aan mondhygiëne en regelmatige tandheelkundige controles bij te wonen om ontstoken tandvlees te voorkomen of te behandelen.

Medische aandoeningen

Als je diabetes (suikerziekte) hebt, ben je gevoeliger voor ontsteking en infecties, dus ook voor ontstekingen aan het tandvlees. Mensen met diabetes, vooral als deze niet goed is ingesteld, hebben dan ook een verhoogde kans op het ontwikkelen van parodontitis.

De afgelopen jaren is er bovendien steeds meer bewijs gekomen dat parodontitis invloed heeft op de algehele gezondheid. Parodontitis heeft een relatie heeft met systemische ziektes als diabetes, reuma en hart- en vaatziekten.

Dat betekent niet dat je door parodontitis deze ziektes oploopt, of dat je altijd parodontitis hebt bij deze ziektes, maar het betekent dat deze ziektes vaak samen met elkaar voorkomen. Mensen met diabetes hebben bijvoorbeeld vaker parodontitis dan gezonde mensen en dan ook vaak een ernstiger vorm. Als de parodontitis wordt behandeld, kan dit andersom een verbetering opleveren voor de suikerwaarden van mensen met diabetes.

Stress

Iedereen heeft wel eens last van stress; een teveel aan spanning. Als die stress wat langer aanhoudt, kan de afweer van het lichaam – en dus ook van tandvlees – minder worden. Wie veel stress heeft, heeft dan ook een grotere kans op tandvleesontstekingen.

Ook kunnen de gevolgen van de ontstekingen ernstiger zijn. Zeker als je in een stressvolle periode in je leven zit, of veel stress ervaart, is het belangrijk om gezond te eten. Gezonde voeding met veel vitamine C en D en antioxidanten (die veel in groente en fruit zitten) bijvoorbeeld, kan het immuunsysteem verbeteren.

Medicatie

Sommige medicijnen kunnen een onverwachte bijwerking hebben: ze kunnen het tandvlees aantasten en ontstekingen veroorzaken. Vooral medicijnen zoals anticonvulsiva, die vaak worden voorgeschreven voor epilepsie, en immunosuppressiva, die het immuunsysteem onderdrukken na orgaantransplantaties of bij auto-immuunziekten, staan erom bekend tandvleesproblemen te veroorzaken.

Deze medicijnen kunnen het tandvlees op verschillende manieren beïnvloeden. Ze kunnen bijvoorbeeld de groei van tandvleesweefsel stimuleren, waardoor het opzwelt en ontstoken raakt. Ze kunnen ook de genezing van tandvleesontstekingen vertragen, waardoor het moeilijker wordt om het probleem onder controle te houden.

Risico’s en gevolgen van ontstoken tandvlees

Onbehandelde gingivitis kan leiden tot ernstige complicaties en gezondheidsproblemen.

• Verlies van tanden: gingivitis kan zich ontwikkelen tot parodontitis, een ernstigere vorm van tandvleesontsteking die de onderliggende botstructuur aantast. Als parodontitis niet wordt behandeld, kan het leiden tot het verlies van tanden doordat het botweefsel dat de tanden ondersteunt, wordt afgebroken.
• Tandbederf: ontstoken tandvlees kan leiden tot terugtrekkend tandvlees, waardoor de tandwortels bloot komen te liggen. Dit vergroot het risico op tandbederf in de blootgestelde tandwortels, wat kan leiden tot pijnlijke gaatjes en tandverlies.
• Parodontitis: als gingivitis niet op tijd wordt behandeld, kan het zich ontwikkelen tot parodontitis, waarbij de ontsteking zich uitbreidt naar de diepere weefsels en botstructuren rondom de tanden. Parodontitis kan leiden tot verlies van botweefsel en tanden, evenals andere ernstige complicaties zoals abcessen en tandvleesrecessies.
• Systemische gezondheidsproblemen: er is steeds meer bewijs dat tandvleesaandoeningen zoals gingivitis en parodontitis verband houden met een verhoogd risico op systemische gezondheidsproblemen. Deze kunnen onder meer zijn: hartaandoeningen, beroertes, diabetes, reumatoïde artritis, zwangerschapscomplicaties en longinfecties.

Behandelopties

Wat kun je doen om ontstoken tandvlees weer gezond te krijgen?

• Professionele tandreinigingen: regelmatige professionele reinigingen door een mondhygiënist of (paro-)preventieassistente helpen tandplaque en tandsteen te verwijderen.
• Tandvleesbehandelingen: voor milde tot matige gevallen van ontstoken tandvlees kunnen mondhygiënisten en (paro-)preventieassistentes tandvleesbehandelingen uitvoeren, zoals scaling en root planing, om tandplaque en tandsteen onder het tandvlees te verwijderen en de gezondheid van het tandvlees te herstellen.
• Chirurgische ingrepen: in gevorderde gevallen van parodontitis, waarbij er ernstige schade aan het tandvlees en het bot rond de tanden is, kunnen chirurgische ingrepen nodig zijn. Dit kan onder meer omvatten: flapoperaties, bottransplantaties en tandvlees- en botregeneratieprocedures om verloren weefsel te herstellen.
• Gezonde voeding en levensstijl: een gezonde levensstijl zorgt voor een gezonde mond. Denk bij een gebalanceerd dieet aan veel groenten, fruit, eiwitten en zuivelproducten. Stop met roken en probeer stress te voorkomen.

Heb ik nu gingivitis of parodontitis?

Er zijn 2 stadia van ontstoken tandvlees: gingivitis en parodontitis. Bij gingivitis is door tandplaque een ontsteking ontstaan aan de rand van het tandvlees. In deze fase bloedt het tandvlees vaak bij het tandenpoetsen.

Ook kan het tandvlees rood, ontstoken of gezwollen zijn. Maar de ontsteking kan ook plaatselijk zijn, bijvoorbeeld tussen twee tanden of kiezen. Soms is gingivitis slecht zichtbaar en wordt deze aandoening alleen door je tandarts, (paro)preventie assistente of mondhygiënist opgemerkt.

Als de ontsteking zich verder uitbreidt naar het kaakbot, noem je dit parodontitis. De smalle ruimte tussen tandvlees en tanden en kiezen – de pocket – wordt steeds dieper. In de pocket vormt zich door bacteriën opnieuw een laagje tandplaque en vaak ook tandsteen.

De ontsteking breidt zich zo steeds verder uit en bereikt uiteindelijk het kaakbot. In dat bot zitten de tanden en kiezen vast. Het kaakbot kan door parodontitis zo ver worden afgebroken dat de tanden en kiezen los komen te zitten en uiteindelijk zelfs uit kunnen vallen.

In het eerste stadium van tandvleesontsteking (gingivitis), kan de aandoening door goede mondhygiëne worden tegengegaan. Poetsen en reinigen tussen de tanden en kiezen met bijvoorbeeld stokers of ragers kan de ontsteking stoppen. Ook is het belangrijk om regelmatig naar de (paro)preventie assistente of mondhygiënist te gaan.

In het tweede stadium (parodontitis) is de aandoening vaak ook nog te stoppen. Het kan echter zo zijn dat de gevolgen, zoals lossere tanden en kiezen of teruggetrokken tandvlees, niet meer terug te draaien zijn. Parodontitis voel je vaak niet en kan lang onopgemerkt blijven.

Vaak wordt parodontitis pas opgemerkt als de tanden en kiezen losser gaan staan of als de ruimte tussen de tanden en kiezen groter wordt. Ook komen de tandwortels bloot te liggen omdat het tandvlees zich terugtrekt. Parodontitis moet behandeld worden door de mondhygiënist, of een speciale tandarts voor tandvleesproblemen: de parodontoloog.